Van Rotterdam, Nederland, naar Bogotá, Colombia: een T-shirt, twee festivals en het recht op cultuur.
Ik bezit een Baroeg Open Air T-shirt.
Het is uit 2023.
Ik heb het nog steeds.
Ik zou kunnen zeggen dat het gewoon een festival-T-shirt is. Maar voor mij is dat niet zo. Het is een T-shirt dat ik letterlijk met zweet heb verdiend.
Dat jaar was ik een van de 280 vrijwilligers die deelnamen aan Baroeg Open Air. Ik werkte bij de publieksingang, waar ik informatie uitdeelde en collega's achter de schermen hielp.
Daarom zie ik Baroeg Open Air, wanneer ik er terugkeer, niet langer alleen als bezoeker. Ik weet dat er achter de schermen zoveel mensen zijn die ervoor zorgen dat alles soepel verloopt.
En misschien is dat wel de reden waarom ik, nu ik hier in Rotterdam ben, aan Bogotá moet denken.
Hoewel Baroeg Open Air en Rock al Parque heel verschillende festivals zijn, hebben ze iets gemeenschappelijks: beide zijn ontstaan vanuit muziekscenes die een podium nodig hadden om gehoord te worden.
De ene vindt plaats in Rotterdam, de andere in Bogotá.
De ene vraagt entreegeld. De andere heeft de traditie van gratis toegang gevestigd.
En dat roept een vraag op die voor mij veel verder reikt dan muziek:
Wie heeft toegang tot cultuur, en wie betaalt voor het voortbestaan van die cultuur?
Een vraag die de oceaan overspant.
Wanneer ik buiten Colombia zeg dat ik het over Rock al Parque ga hebben, denken sommige mensen meteen aan Rock in Rio.
Dat is begrijpelijk.
Rock in Rio begon in 1985 en groeide uit tot een van de belangrijkste muziekfestivals van Latijns-Amerika.
Maar in Bogotá speelde zich een heel ander verhaal af.
Rock al Parque werd in 1995 opgericht, in een tijd waarin Colombiaanse rockmuziek weinig podia en beperkte mogelijkheden voor exposure had. Wat begon als een gedurfd initiatief van culturele organisatoren, muzikanten en promotors, groeide uiteindelijk uit tot een van de belangrijkste gratis festivals van Latijns-Amerika.
En in 2026 viert Bogotá officieel zijn 30-jarig bestaan.
Dertig jaar.
Drie decennia lang veroverde een muziekgenre – vaak beschouwd als marginaal – parken en openbare ruimtes.
Voor mij heeft dit ook betrekking op politiek – zij het niet op partijpolitiek. Ik doel op politiek in de meest eenvoudige zin: wat een samenleving kiest te financieren, wat zij belangrijk vindt en wie er toegang toe heeft.
Rock al Parque is immers ontstaan in een Colombia dat geteisterd werd door extreem geweld.
De jaren negentig waren ongelooflijk zware jaren. Drugshandel, guerrilla-oorlogvoering, paramilitarisme en militarisering. Maar tegelijkertijd was er nog een andere behoefte – misschien minder zichtbaar, maar wel degelijk reëel: de behoefte aan plekken waar mensen samen konden komen, naar muziek konden luisteren, zichzelf konden uiten en gewoon konden bestaan.
En een gewapend Colombia.
Want als we het over Colombia hebben, is er nog iets anders dat we niet mogen vergeten.
Eind jaren negentig en begin jaren 2000 werden enorme middelen ingezet om de veiligheid en de strijdkrachten te versterken.
Via Plan Colombia hebben de Verenigde Staten miljarden dollars aan het land toegewezen. Tussen 2000 en 2005 ging ongeveer 4,5 miljard dollar naar hulpprogramma's gericht op veiligheid, de bestrijding van drugshandel en militaire steun.
Een aanzienlijk deel van die middelen ging op aan wapens, helikopters, uitrusting en training.
Colombia kocht ook wapens van andere landen, waaronder Israël.
Geweren, vliegtuigen, militaire uitrusting.
Terwijl er miljarden werden geïnvesteerd in een decennialange oorlog, was er ook een generatie jongeren die op zoek was naar plekken, muziek, woorden en ontmoetingsplaatsen.
Daarom blijft één zin mij zo sterk raken:
Als er geld is voor oorlog, moet er ook geld zijn voor cultuur.
Ik zeg niet dat die uitdrukking de oorsprong van Rock al Parque verklaart. Dat doet het niet.
Het is iets totaal anders.
Het is een kwestie van de prioriteiten van een samenleving.
Omdat we ook plekken nodig hebben waar we elkaar kunnen ontmoeten, onze mening kunnen uiten en nieuwe manieren van samenleven kunnen ontwikkelen.
"Gratis" betekent niet dat er geen kosten aan verbonden zijn.
Rock al Parque viert dit jaar zijn dertigste verjaardag.
Drie decennia gratis muziek.
Maar "gratis" betekent niet dat er geen kosten aan verbonden zijn.
Een festival van deze omvang vereist artiesten, podia, geluidsinstallaties, verlichting, beveiliging, toiletten, sanitaire voorzieningen, transport, productie en een enorm aantal mensen die achter de schermen werken.
Het verschil is dat het publiek geen kaartje hoeft te kopen.
En dat is belangrijk.
Maar er moet nog iets gezegd worden: gratis toegang heeft zo zijn beperkingen.
Als iemand vanuit Cali, Medellín, Quito, Caracas of Buenos Aires reist, moet hij of zij nog steeds betalen voor vervoer, eten en accommodatie.
De toegang is gratis.
Dat hoeft niet per se zo te zijn.
En dat raakt aan een van de dingen die mij het meest interesseren als we het hebben over toegang tot cultuur: de prijs van een kaartje vertelt niet het hele verhaal.
En we keren terug naar Rotterdam.
Baroeg heeft een geschiedenis die teruggaat tot 1981 en is diep geworteld in de alternatieve muziek.
Jarenlang was Baroeg Open Air gratis toegankelijk. In 2019 werd er entreegeld gevraagd – een beslissing die werd ingegeven door stijgende productiekosten en bandbijdragen, terwijl de inkomsten uit subsidies en sponsoring gelijk bleven.
Maar het gaat hier niet alleen om het betalen van de toegangsprijs.
Het festival draait op een combinatie van inkomstenbronnen en steun van donateurs.
En het heeft iets wat voor mij essentieel is: de mensen.
In 2023 waren we met 280 vrijwilligers.
Ik was erbij.
Beb en Toos.
De dames van het toilet.
Voor wie ze niet kent: Beb en Toos zijn twee vrouwen uit Rotterdam die – met humor en een flinke dosis persoonlijkheid – de rol van de toiletjuffrouw nieuw leven inblazen: de vrouw die verantwoordelijk is voor het onderhoud van de toiletten.
Maar ze werken niet alleen, en het is ook geen op zichzelf staand initiatief. Ze maken deel uit van een groter project van de "Van Crossfit Crossfight"-familie – een groep bestaande uit vele vrouwen die bij elk evenement waarvoor ze worden ingehuurd, meewerken.
Op Baroeg Open Air verschijnen ze in hun jurken, hoofddoeken en kapsels, samen met deze familie en dit team van vrouwen.
Hun taak is inderdaad om de toiletten schoon te houden.
Maar ze praten ook met mensen, maken grapjes en verwelkomen het publiek.
Het festival zelf introduceert ze met een zin die ik geweldig vind:
“Beb en Toos houden uw toiletjes smetteloos.”
Beb en Toos zorgen ervoor dat uw toiletten brandschoon blijven.
Temidden van een festival vol metal, punk, hardcore en rock lijken ze wel uit een ander universum te komen.
En dat is precies waarom ik van ze houd.
Omdat ze niet op het podium staan, maar toch een essentieel onderdeel van het festival vormen. En ze doen me denken aan al die mensen die zelden ter sprake komen als we het over cultuur hebben: degenen die schoonmaken, opzetten, gasten ontvangen, koken, produceren, verzorgen en alles in stand houden.
Dit zijn banen die vaak onopgemerkt blijven.
Totdat ze niet meer worden uitgevoerd.
Beb en Toos doen me denken aan iets heel eenvoudigs:
Je hoeft niet op een podium te staan om deel uit te maken van een festival.
Soms ontstaat cultuur ook in een toilet.
En nu, Bogotá.
Misschien is dat wel de reden waarom we terug willen naar Rock al Parque.
Bij Latin Alternative Radio zijn we begonnen met de persaccreditatieprocedure en we hopen erbij te kunnen zijn. We reizen dan vanuit Nederland.
En mochten we Bogotá bereiken, dan willen we een "Plan B" uitvoeren.
Om het verhaal van deze 30 jaar vanuit verschillende perspectieven te vertellen.
De bands.
De verhalen.
De scène.
Degenen die er vanaf het begin bij waren.
De nieuwe generaties.
En ook om vragen te stellen over de toekomst van een gratis, openbaar festival.
Omdat ik daar al eerder ben geweest.
Vele jaren geleden heb ik Rock al Parque verslagen met een persaccreditatie.
Ik heb een verleden met dat festival.
En nu bouw ik een nieuwe.
Ditmaal vanuit Rotterdam.
Afkomstig uit Nederland.
Van een Latijns-Amerikaanse alternatieve radiozender.
Omdat LAR zich ontwikkelt van een simpel radioprogramma tot een volwaardig station.
Een zender die tot doel heeft alternatief talent uit Latijns-Amerika te verbinden met artiesten en projecten uit Nederland en de rest van Europa.
We willen die bands, die stemmen en die artistieke visies vinden die vaak ver van de mainstream te vinden zijn, maar wel iets belangrijks te vertellen hebben.
Zodat een band uit Californië in Rotterdam te horen is.
Zodat een kunstenaar uit Bogotá contact kan leggen met de kunstscene in Amsterdam.
Zodat iemand in Europa een project kan ontdekken dat aan de andere kant van de oceaan is ontstaan.
En zo kunnen we vanuit hier het verhaal van Latijns-Amerika blijven vertellen en tegelijkertijd luisteren naar wat er in Europa gebeurt.
Want misschien draait dit nieuwe hoofdstuk daar wel om.
Bruggen bouwen.
De microfoon openzetten.
Het faciliteren van een dialoog tussen scènes die duizenden kilometers van elkaar verwijderd zijn, maar verenigd door iets fundamenteels: de behoefte om te creëren, muziek te maken en gehoord te worden.
En misschien is dat wel de reden waarom dit verhaal in Rotterdam begon, naar Bogotá reisde en nu weer hier terugkeert.
Niet als eindbestemming.
Maar eerder als uitgangspunt.
Een nieuwe zender. Nieuwe stemmen.
En een hele oceaan om mee te verbinden.
Sandra Piedrahita
Latijns-Amerikaanse alternatieve radio | Rotterdam.
Nederland
Opmerkingen